Bên cạnh con đường học tại trung tâm đào tạo, nhiều người trẻ chọn cách vào làm học việc tại các chuỗi quán để vừa học vừa làm pha chế, có thêm thu nhập trong quá trình học nghề. Hình thức này nghe hấp dẫn vì không tốn học phí lại được tiếp xúc môi trường thật ngay từ đầu, nhưng nó cũng ẩn chứa không ít rủi ro nếu người học không hiểu rõ bản chất và không thỏa thuận minh bạch ngay từ đầu.
Bài viết này phân tích hình thức vừa học vừa làm pha chế tại chuỗi quán: ưu điểm, hạn chế và những điều bắt buộc phải thỏa thuận trước khi bắt đầu.
Mục lục
- Hình thức học việc tại chuỗi quán vận hành như thế nào
- Ưu điểm và giới hạn so với học tại trung tâm đào tạo
- Những điều bắt buộc phải thỏa thuận rõ ràng trước khi bắt đầu
- Dấu hiệu cảnh báo một nơi học việc không đáng tin
- Làm sao để tận dụng tối đa giai đoạn học việc
- Kết luận
- Góc nhìn từ phía chuỗi quán: vì sao họ nhận học việc
- Kết hợp học việc và học trung tâm: lộ trình được nhiều người chọn
Hình thức học việc tại chuỗi quán vận hành như thế nào
Về bản chất, đây là quan hệ lao động trong đó người học được tuyển vào vị trí phụ việc hoặc nhân viên pha chế tập sự tại một cửa hàng thuộc chuỗi. Chuỗi quán có quy trình đào tạo nội bộ theo tiêu chuẩn của thương hiệu, người học được hướng dẫn từng công đoạn từ chuẩn bị nguyên liệu, vệ sinh, thao tác pha chế theo công thức của chuỗi cho đến phục vụ khách. Thu nhập thường bắt đầu ở mức phụ việc hoặc lương tập sự và tăng dần theo năng lực đảm nhận vị trí.
Điểm hấp dẫn nhất là người học được trả lương thay vì đóng học phí, đồng thời tích lũy kinh nghiệm làm việc thật và có thể được giữ lại làm nhân viên chính thức, thậm chí thăng tiến trong hệ thống chuỗi nếu thể hiện tốt.
Tuy nhiên cần phân biệt rõ học việc tại chuỗi lớn có hệ thống đào tạo bài bản với việc làm phụ quán nhỏ lẻ nơi người học chủ yếu rửa ly và lau bàn trong nhiều tháng mà ít được chạm vào pha chế. Giá trị học được của hai môi trường này khác nhau một trời một vực dù cùng mang tên vừa học vừa làm.
Người tìm việc học nghề nên ưu tiên những chuỗi có lộ trình đào tạo công khai, có người hướng dẫn được chỉ định rõ và có đánh giá năng lực định kỳ, những dấu hiệu cho thấy tổ chức coi đào tạo là một phần nghiêm túc của vận hành chứ không phải chiêu bài tuyển lao động giá rẻ. Cách đánh giá nơi học và nơi làm đáng tin cậy cũng tương tự các tiêu chí được phân tích trong bài học pha chế ở đâu tốt.
Ưu điểm và giới hạn so với học tại trung tâm đào tạo
Ưu điểm lớn nhất của học việc là môi trường thật một trăm phần trăm: người học làm quen với áp lực giờ cao điểm, khách hàng thật và kỷ luật ca kíp ngay từ đầu, những thứ không khóa học nào mô phỏng được hoàn toàn. Ưu điểm thứ hai là tài chính, phù hợp với người không có điều kiện đóng học phí ngay. Nhưng giới hạn cũng rõ ràng.
Thứ nhất, kiến thức bị bó hẹp trong menu và quy trình của một thương hiệu; người học biết làm đúng công thức của chuỗi nhưng có thể không hiểu nguyên lý phía sau để ứng biến khi đổi môi trường hoặc sáng tạo món mới. Thứ hai, tốc độ học phụ thuộc vào thiện chí của người hướng dẫn và mức độ bận rộn của cửa hàng; vào mùa cao điểm, việc đào tạo thường bị gác lại.
Thứ ba, người học khó có cái nhìn hệ thống về toàn bộ nghề như khi theo một chương trình đào tạo đầy đủ được mô tả trong bài khóa học pha chế gồm những gì, nơi mọi mảng kiến thức được sắp xếp có chủ đích từ nền tảng đến mở quán.
Vì vậy, hai con đường không loại trừ nhau. Nhiều người chọn học một khóa nền tảng tại trung tâm trước để có khung kiến thức hệ thống, sau đó đi làm tại chuỗi để tích lũy kinh nghiệm thực chiến; người khác làm học việc trước để kiểm chứng sự phù hợp với nghề rồi mới đầu tư học bài bản khi muốn mở quán riêng.
Lựa chọn phụ thuộc vào điều kiện tài chính, quỹ thời gian và mục tiêu dài hạn của từng người, trong đó việc nắm rõ thời gian cần thiết cho từng giai đoạn như phân tích ở bài học pha chế mất bao lâu sẽ giúp lập kế hoạch thực tế hơn.
Những điều bắt buộc phải thỏa thuận rõ ràng trước khi bắt đầu
Điều thứ nhất là vị trí và lộ trình cụ thể: bắt đầu ở công việc gì, sau bao lâu được học lên các công đoạn pha chế, tiêu chí đánh giá để chuyển giai đoạn là gì và ai là người hướng dẫn chính. Điều thứ hai là thu nhập và chế độ: mức lương tập sự, phụ cấp ăn ca và đi lại nếu có, thời gian thử việc và lộ trình tăng lương theo năng lực.
Điều thứ ba là thời gian làm việc: số ca mỗi tuần, khả năng bố trí ca phù hợp nếu người học còn đi học chính khóa, và quy định làm thêm giờ vào cao điểm. Điều thứ tư là cam kết sau đào tạo: có yêu cầu làm việc tối thiểu sau khi được đào tạo lên vị trí chính thức hay không và điều kiện khi muốn nghỉ việc là gì.
Điều thứ năm là các khoản phí bất ngờ cần làm rõ ngay từ đầu, chẳng hạn phí đồng phục, phí đào tạo khấu trừ lương hoặc đặt cọc, những khoản nếu không minh bạch ngay từ đầu rất dễ trở thành nguồn tranh chấp về sau.
Dấu hiệu cảnh báo một nơi học việc không đáng tin
Người tìm việc cần cảnh giác với những nơi hứa hẹn dạy nghề miễn phí hoàn toàn nhưng yêu cầu đóng các khoản phí mập mờ trước khi nhận việc, hoặc không có bất kỳ hợp đồng hay thỏa thuận văn bản nào về lương và công việc. Một dấu hiệu khác là sau nhiều tuần làm việc, người học vẫn chỉ được giao các việc vệ sinh và chạy bàn mà không được tiếp cận bất kỳ nội dung pha chế nào, đồng thời người quản lý luôn né tránh khi được hỏi về lộ trình học.
Môi trường làm việc thiếu tôn trọng, thường xuyên quát mắng và giữ giấy tờ tùy thân của người lao động cũng là những tín hiệu phải dừng lại ngay. Học nghề là quá trình dài hơi cần sự tin tưởng hai chiều; bắt đầu ở một nơi không minh bạch sẽ làm mất thời gian quý giá và có thể làm hỏng ấn tượng của người học về nghề.
Làm sao để tận dụng tối đa giai đoạn học việc
Người học việc thông minh không chờ được dạy một cách thụ động. Họ chuẩn bị một cuốn sổ ghi chép riêng cho các công thức, quy trình và lỗi đã mắc; chủ động quan sát cách người giỏi xử lý giờ cao điểm và đặt câu hỏi vào thời điểm phù hợp; xung phong nhận các công đoạn mới khi đã vững phần việc hiện tại.
Họ cũng nên dành thời gian tự học bổ sung kiến thức nền tảng ngoài giờ làm, chẳng hạn về các nhóm đồ uống ngoài menu của chuỗi, để khi cơ hội mở quán riêng hoặc chuyển lên vị trí cao hơn xuất hiện, họ có nền tảng rộng hơn đồng nghiệp chỉ biết một hệ thống duy nhất. Thái độ chủ động này chính là yếu tố biến một vị trí học việc lương thấp thành bệ phóng nghề nghiệp thật sự, thay vì một công việc mưu sinh tạm bợ trôi qua vô nghĩa.
Trong thời gian học việc, người học nên chủ động ghi lại công thức và quy trình của quán vào một cuốn sổ riêng, kèm theo những lỗi mình từng mắc và cách quản lý đã sửa cho mình. Cuốn sổ này là tài sản nghề nghiệp thật sự, giúp bạn nhìn lại được sự tiến bộ của bản thân và không lặp lại cùng một lỗi ở nơi làm việc tiếp theo.
Một hiểu lầm khá phổ biến là cho rằng học việc có lương thì quán phải có trách nhiệm dạy nghề đầy đủ như một khóa học. Thực tế, lương học việc thường gắn với phần việc bạn đã đóng góp được, còn việc học đến đâu phụ thuộc nhiều vào thỏa thuận ban đầu và thái độ chủ động quan sát, hỏi đúng lúc và ghi chép của chính bạn trong mỗi ca làm.
Khi thỏa thuận học việc, hãy hỏi rõ lịch ca, thời gian thử việc, mức hỗ trợ và những công việc cụ thể bạn sẽ được chạm vào trong tháng đầu tiên. Người học chỉ phải dọn dẹp suốt nhiều tháng mà không được đứng quầy là dấu hiệu cần xem lại thỏa thuận, vì mục tiêu học nghề khi đó đã không còn đúng như hai bên từng trao đổi ban đầu.
Chuỗi quán thường đánh giá học việc qua sự ổn định và thái độ hơn là tốc độ pha chế trong những tuần đầu. Đến đúng giờ, giữ quầy sạch, thuộc dần menu và không giấu lỗi khi làm sai là những điểm cộng rất thực tế. Tay nghề có thể rèn thêm, nhưng một người thiếu kỷ luật cơ bản sẽ khó được giao việc quan trọng dù pha chế khá khéo tay.
Sau giai đoạn học việc, nếu muốn bài bản hơn, nhiều người chọn học thêm một khóa ngắn tại trung tâm để hệ thống lại kiến thức và sửa những thói quen làm tắt đã nhiễm trong môi trường bận rộn. Kết hợp hai chặng như vậy giúp người học vừa có kinh nghiệm thật, vừa có nền tảng chuẩn để tự tin ứng tuyển vào những vị trí tốt hơn sau này.
Kết luận
Vừa học vừa làm tại chuỗi quán là con đường vào nghề chính đáng và thực tế cho người có quyết tâm nhưng hạn chế về tài chính, với điều kiện chọn đúng môi trường có đào tạo bài bản và thỏa thuận minh bạch mọi điều khoản ngay từ đầu. Kết hợp giai đoạn học việc với một nền tảng kiến thức hệ thống từ trung tâm đào tạo sẽ cho người học lợi thế toàn diện nhất.
Tại Namas, nhiều học viên xuất phát từ vị trí học việc tại các quán đã chọn học các chương trình chuẩn hóa với thực hành chiếm khoảng 80% thời lượng để hệ thống hóa tay nghề trước khi mở quán riêng. Hotline 1800 6128 sẵn sàng tư vấn lộ trình phù hợp cho từng hoàn cảnh.
Góc nhìn từ phía chuỗi quán: vì sao họ nhận học việc
Hiểu động cơ của phía tuyển dụng giúp người học đàm phán thực tế hơn. Các chuỗi quán nhận học việc vì họ cần nguồn nhân lực liên tục trong một ngành có tỉ lệ nghỉ việc cao, và việc tự đào tạo người mới theo chuẩn của mình thường hiệu quả hơn tuyển người đã có kinh nghiệm nhưng mang theo thói quen từ nơi khác. Đổi lại, chuỗi đầu tư thời gian của đội ngũ hướng dẫn và chấp nhận năng suất thấp trong giai đoạn đầu của học việc.
Mối quan hệ này cân bằng khi cả hai phía đều thực hiện đúng phần cam kết của mình: chuỗi dạy thật và trả công xứng đáng, học việc học nghiêm túc và gắn bó đủ lâu để khoản đầu tư đào tạo được thu hồi qua công việc. Khi hiểu rõ tính chất trao đổi này, người học sẽ tránh được cả hai thái cực, vừa không mặc cảm vì được nhận vào làm, vừa không ảo tưởng rằng nơi làm việc có nghĩa vụ vô điều kiện với sự nghiệp của mình.
Một câu hỏi thực tế khác là sau thời gian học việc bao lâu thì nên tính đến bước tiếp theo trong nghề. Thông thường sau khoảng sáu tháng đến một năm làm việc nghiêm túc, người học việc đã nắm được vận hành cơ bản của một cửa hàng và bắt đầu nhận ra giới hạn kiến thức của mình. Đây là thời điểm hợp lý để hoặc thăng tiến trong hệ thống chuỗi lên các vị trí trưởng ca, quản lý, hoặc đầu tư một khóa học bài bản để chuẩn bị cho mục tiêu mở quán riêng.
Việc ở quá lâu trong một vị trí học việc mà không có bước phát triển rõ ràng sẽ làm chậm sự nghiệp, vì vậy người học nên tự đặt cho mình các mốc đánh giá định kỳ ngay từ khi bắt đầu, thay vì để thời gian trôi qua theo quán tính của ca kíp mỗi ngày.
Kết hợp học việc và học trung tâm: lộ trình được nhiều người chọn
Trên thực tế, lộ trình kết hợp đang trở thành lựa chọn phổ biến nhất của người trẻ nghiêm túc với nghề. Họ bắt đầu bằng một khóa học cốt lõi tại trung tâm vào thời gian rảnh để lấy nền tảng và chứng nhận, đồng thời ứng tuyển học việc hoặc nhân viên bán thời gian tại chuỗi để tích lũy giờ làm thực tế. Hai dòng kiến thức bổ sung cho nhau theo cách rất tự nhiên: trung tâm cho khung lý thuyết và kỹ thuật chuẩn, nơi làm việc cho tốc độ, áp lực và kỹ năng xử lý tình huống.
Khi hai mảnh ghép này khớp lại sau khoảng một năm, người học sở hữu hồ sơ nghề nghiệp mạnh hơn hẳn những người chỉ đi một con đường duy nhất, đồng thời có đủ trải nghiệm thực tế để quyết định mình sẽ gắn bó với nghề theo hướng làm thuê chuyên nghiệp hay mở quán của riêng mình.
Sau cùng, dù đi theo con đường nào, yếu tố quyết định thành công của người học nghề vẫn là sự bền bỉ và thái độ tôn trọng nghề. Học việc cho trải nghiệm thật nhưng đòi hỏi kiên nhẫn qua giai đoạn lương thấp và công việc vặt; học trung tâm cho kiến thức hệ thống nhưng đòi hỏi tự giác luyện tập sau khóa. Người hiểu rõ cái giá và phần thưởng của từng lựa chọn, đồng thời chuẩn bị kỹ các thỏa thuận trước khi bắt đầu, sẽ luôn là người đi xa hơn trong nghề pha chế đầy cạnh tranh nhưng cũng đầy cơ hội này.
Trước khi nhận lời học việc ở bất kỳ đâu, hãy dành thời gian ghé quán vào giờ cao điểm với tư cách khách hàng để quan sát không khí làm việc, thái độ của quản lý với nhân viên và mức độ bận rộn thật của cửa hàng. Một lần quan sát như vậy cho bạn nhiều thông tin trung thực hơn mọi lời giới thiệu trong buổi phỏng vấn, và giúp quyết định bắt đầu sự nghiệp của bạn được đưa ra trên dữ kiện thực tế thay vì cảm tính.
