Đến mùa chọn trường, chọn ngành, nhiều bạn trẻ đứng trước một ngã rẽ không dễ trả lời: nên dành bốn năm cho giảng đường đại học ngành quản trị dịch vụ, du lịch, khách sạn hay các ngành gần với F&B, hay nên học nghề pha chế trong thời gian ngắn hơn rồi vào nghề sớm. Câu hỏi học nghề pha chế khác gì học đại học ngành F&B vì thế không phải câu hỏi về việc con đường nào cao quý hơn, mà là câu hỏi về sự phù hợp: phù hợp với mục tiêu nghề nghiệp cụ thể của bạn, với điều kiện tài chính của gia đình, với tính cách và cả với nhịp thời gian mà bạn muốn cuộc đời nghề nghiệp của mình bắt đầu. Trả lời qua loa bằng một câu bên nào tốt hơn sẽ chỉ làm bạn rối thêm.
Điều cần làm trước tiên là hiểu đúng bản chất của từng con đường, thay vì hiểu qua những lời quảng cáo của cả hai phía. Trường đại học không chỉ dạy kiến thức chuyên môn, và trung tâm dạy nghề cũng không chỉ dạy vài công thức pha nước. Mỗi con đường tạo ra một kiểu người làm nghề khác nhau, mạnh ở những điểm khác nhau và yếu ở những điểm khác nhau. Khi nhìn rõ những khác biệt đó, bạn sẽ thấy câu hỏi thật sự không phải là học nghề hay học đại học, mà là trong năm năm tới bạn muốn mình đứng ở vị trí nào trong ngành dịch vụ đồ uống và ẩm thực rộng lớn này.
Mục lục
- Khác biệt đầu tiên: mục tiêu đào tạo và vị trí nghề nghiệp hướng tới
- Khác biệt về thời gian, chi phí và thời điểm bắt đầu có thu nhập
- Nội dung học: chiều rộng của đại học và chiều sâu của học nghề
- Chọn đường nào: ba câu hỏi tự vấn trước khi quyết định
- Nhà tuyển dụng và thị trường thực tế đang nhìn hai con đường này ra sao
- Kết lại: không có đường tắt, chỉ có đường phù hợp
Khác biệt đầu tiên: mục tiêu đào tạo và vị trí nghề nghiệp hướng tới
Chương trình đại học ngành F&B và các ngành liên quan thường được thiết kế để đào tạo người làm quản lý và vận hành ở tầng hệ thống. Sinh viên được học về quản trị nhân sự, tài chính doanh nghiệp dịch vụ, marketing, quản lý chất lượng, luật và nhiều môn đại cương khác, với phần thực hành nghề cụ thể chỉ chiếm một phần trong toàn bộ chương trình. Đầu ra hướng tới là những vị trí như giám sát, quản lý nhà hàng, điều phối vận hành hoặc chuyên viên trong các khách sạn, chuỗi và tập đoàn lớn, nơi tấm bằng là điều kiện sàng lọc đầu tiên của hồ sơ. Con đường này rộng, có tính học thuật và cho bạn một nền tảng để đi xa trong các tổ chức lớn, nhưng nó không được thiết kế để biến bạn thành người đứng quầy giỏi nhất trong thời gian ngắn nhất.
Học nghề pha chế đi theo hướng ngược lại: mục tiêu đào tạo hẹp và sâu vào một kỹ năng nghề cụ thể là làm ra đồ uống đạt chuẩn trong môi trường quầy bar thật. Chương trình cắt bỏ gần như toàn bộ phần đại cương, tập trung vào nguyên liệu, kỹ thuật, công thức, tốc độ, vệ sinh và tác phong quầy, với đầu ra trực tiếp là một người có thể xin việc đứng quầy, làm thêm, hoặc chuẩn bị mở mô hình kinh doanh nhỏ của riêng mình. Nói một cách hình ảnh, đại học đào tạo người sẽ quản lý cả một hệ thống trong tương lai, còn học nghề đào tạo người có thể làm tốt một công việc cụ thể ngay trong hiện tại. Cả hai đều cần thiết cho ngành, nhưng chúng phục vụ hai thời điểm khác nhau trong sự nghiệp của một con người.
Khác biệt về thời gian, chi phí và thời điểm bắt đầu có thu nhập
Khác biệt dễ nhìn thấy nhất nằm ở thời gian. Một chương trình đại học kéo dài nhiều năm, trong đó sinh viên chủ yếu học và chỉ đi làm thêm hoặc thực tập ở những giai đoạn nhất định, nên thu nhập nghề nghiệp thực sự thường chỉ bắt đầu sau khi tốt nghiệp. Học nghề pha chế rút ngắn toàn bộ quá trình này xuống rất nhiều, và bạn có thể tham khảo học pha chế mất bao lâu theo từng chương trình và mục tiêu để thấy sự chênh lệch cụ thể giữa các lựa chọn. Với những gia đình có điều kiện tài chính hạn chế, hoặc những bạn trẻ muốn sớm tự lập, yếu tố thời gian này không hề nhỏ, vì bốn năm là một khoảng đủ dài để một người học nghề đã kịp tích lũy vài năm kinh nghiệm và một vị trí vững hơn trong quán.
Về chi phí, cũng cần nhìn tổng thể thay vì chỉ so một con số học phí. Học đại học gồm học phí nhiều năm cộng với chi phí sinh hoạt trong suốt thời gian đó, trong khi học nghề là khoản chi tập trung trong thời gian ngắn, thường đã gồm nguyên liệu thực hành tùy theo chính sách từng nơi. Điều này không có nghĩa học nghề luôn là lựa chọn kinh tế hơn cho mọi người, bởi giá trị của tấm bằng đại học trong một số môi trường tuyển dụng là có thật và kéo dài suốt sự nghiệp. Nó chỉ có nghĩa là với cùng một số tiền và thời gian, hai con đường cho ra hai loại tài sản nghề nghiệp khác nhau, và bạn cần chọn loại tài sản phù hợp với đích đến của mình thay vì chạy theo lựa chọn của số đông xung quanh.
Cơ hội việc làm ngay sau khi học xong khác nhau ra sao
Sinh viên tốt nghiệp đại học ngành F&B thường bước vào thị trường lao động qua các chương trình quản trị viên tập sự hoặc vị trí chuyên viên, giám sát tại khách sạn và chuỗi lớn, nơi quy trình tuyển dụng bài bản và cạnh tranh theo hồ sơ bằng cấp. Người học nghề pha chế bước vào thị trường lao động qua cánh cửa trực tiếp hơn nhiều: thử việc tại quầy, thể hiện tay nghề trong vài ca làm và được nhận dựa trên những gì mình làm được ngay trước mắt quản lý. Cánh cửa thứ hai ít coi trọng giấy tờ hơn, mở ra nhanh hơn, nhưng cũng đòi hỏi bạn phải có nghề thật, vì không có tấm bằng nào che chắn được cho một người đứng quầy chậm chạp và sai công thức liên tục.
Chính vì vậy, nếu chọn học nghề, việc tìm hiểu học pha chế ở đâu tốt và cách chọn nơi học uy tín trở nên quan trọng gần như quyết định toàn bộ giá trị của lựa chọn này. Một nơi dạy nghề uy tín, thực hành nhiều và có chương trình rõ ràng sẽ cho bạn lợi thế cạnh tranh thật sự, trong khi một nơi dạy qua loa sẽ khiến bạn vừa mất tiền, vừa mất thời gian, lại không có bằng cấp gì đáng kể để bù lại. Người học đại học có thương hiệu của trường đứng sau hồ sơ, còn người học nghề gần như phải tự xây dựng thương hiệu cá nhân bằng tay nghề của chính mình ngay từ đầu.
Nội dung học: chiều rộng của đại học và chiều sâu của học nghề
Nếu đặt hai chương trình học cạnh nhau, khác biệt về nội dung sẽ hiện ra rất rõ. Sinh viên đại học được tiếp cận một bản đồ rộng của ngành dịch vụ, từ bếp, bàn, bar, tiền sảnh đến quản trị và kinh doanh, cùng nhiều môn bổ trợ về ngoại ngữ, tin học và kỹ năng mềm. Chiều rộng này giúp người học dễ chuyển đổi giữa các bộ phận và dễ thăng tiến lên vị trí quản lý đa nhiệm sau này. Trong khi đó, người học nghề pha chế dành gần như toàn bộ thời gian cho một lát cắt duy nhất là đồ uống, nhưng đào sâu đến mức có thể làm việc độc lập tại quầy: nắm vững các nhóm trà, cà phê, đá xay, sinh tố và nhiều nhóm đồ uống phổ biến khác, hiểu nguyên liệu đến mức tự điều chỉnh được công thức khi điều kiện thay đổi.
Để hình dung cụ thể phần chuyên môn này gồm những gì, bạn có thể xem khóa học pha chế gồm những gì, từ cơ bản đến mở quán và tự đối chiếu với chương trình của một trường đại học mà bạn đang cân nhắc. Sự đối chiếu tỉnh táo này thường cho ra kết luận thực tế hơn mọi lời tư vấn chung chung: nếu mục tiêu của bạn là đứng quầy giỏi trong một đến hai năm tới, chương trình nghề thắng thế rõ rệt; nếu mục tiêu của bạn là vào làm trong hệ thống khách sạn lớn và đi lên bằng lộ trình quản lý, chương trình đại học có những lợi thế mà học nghề khó thay thế được, đặc biệt ở khâu sàng lọc hồ sơ và ngoại ngữ.
Hai con đường có nhất thiết phải loại trừ nhau không
Một hiểu lầm phổ biến là học nghề và học đại học là hai lựa chọn đối đầu, chọn một là phải từ bỏ hẳn cái còn lại. Thực tế linh hoạt hơn nhiều. Không ít sinh viên đại học ngành dịch vụ chủ động học thêm nghề pha chế trong thời gian đi học để có việc làm thêm tốt hơn bạn bè và có kỹ năng thực tế khi ra trường, khiến hồ sơ của các bạn vừa có bằng, vừa có nghề, một tổ hợp rất được nhà tuyển dụng ưa thích. Ngược lại, nhiều người học nghề đi làm vài năm, tích lũy vốn và kinh nghiệm, rồi quay lại học liên thông hoặc các khóa quản trị ngắn hạn khi đã rõ mình cần bổ sung kiến thức gì cho bước phát triển tiếp theo. Học theo nhu cầu thật của từng giai đoạn như vậy thường hiệu quả hơn học một mạch dài mà không biết mình học để làm gì.
Cũng cần thừa nhận những giới hạn thành thật của mỗi phía. Học nghề cho bạn tốc độ vào nghề nhưng trần phát triển trong các tổ chức lớn có thể bị chặn lại nếu sau này bạn không bổ sung kiến thức quản trị và bằng cấp liên quan. Học đại học cho bạn nền tảng rộng và cơ hội vào hệ thống lớn, nhưng không ít sinh viên ra trường vẫn phải học lại kỹ năng quầy từ đầu khi đi làm, vì thời lượng thực hành nghề trong chương trình chính khóa khó sánh được với đào tạo nghề tập trung. Nhận diện đúng giới hạn của con đường mình chọn, và có kế hoạch bổ sung phần thiếu từ sớm, mới là thái độ khôn ngoan nhất, thay vì tin rằng có một lựa chọn hoàn hảo không cần đánh đổi gì.
Chọn đường nào: ba câu hỏi tự vấn trước khi quyết định
Thay vì hỏi người khác nên chọn gì, bạn hãy tự trả lời ba câu hỏi sau một cách thành thật. Câu hỏi thứ nhất là trong hai đến ba năm tới, bạn cần điều gì nhất: thu nhập và kinh nghiệm làm việc thật, hay một tấm bằng để mở cánh cửa vào các tổ chức lớn về lâu dài. Câu hỏi thứ hai là điều kiện của gia đình và của chính bạn có cho phép một hành trình dài nhiều năm hay không, cả về tài chính lẫn sự kiên nhẫn. Câu hỏi thứ ba là bạn thật sự thích làm việc trực tiếp với sản phẩm và khách hàng mỗi ngày, hay bạn hứng thú hơn với việc tổ chức, quản lý và vận hành hệ thống từ phía sau. Ba câu trả lời ghép lại thường tự vẽ ra con đường phù hợp, rõ ràng hơn bất kỳ bảng so sánh chung chung nào.
Nếu ngả về phía học nghề, hãy chọn nơi đào tạo có thế mạnh thực hành rõ rệt để kỹ năng của bạn đủ sức thay thế cho tấm bằng trong mắt nhà tuyển dụng. Tại Namas, chương trình được xây dựng với thực hành chiếm khoảng 80% thời lượng, học viên được hỗ trợ học lại và cập nhật công thức trọn đời, và đơn vị này đồng thời vận hành chuỗi Lofita – Tea & Coffee cùng Sứ Cà Phê nên quá trình học luôn gắn với bối cảnh quán thật. Theo Namas công bố, đơn vị đã hoạt động hơn 8 năm với hơn 20.000 học viên, có cơ sở tại Hà Nội, TP.HCM, Đà Nẵng, Vinh và Thái Nguyên. Nếu bạn muốn trao đổi cụ thể về trường hợp của mình, giữa học nghề ngay hay kết hợp cả hai, hotline 1800 6128 là kênh bạn có thể gọi để hỏi thẳng trước khi quyết định.
Nhà tuyển dụng và thị trường thực tế đang nhìn hai con đường này ra sao
Ở thị trường lao động ngành đồ uống tại Việt Nam, bức tranh tuyển dụng thực tế chia làm hai lớp khá rõ. Lớp thứ nhất là các quán độc lập, chuỗi vừa và nhỏ, xe cà phê và tiệm trà, nơi chiếm phần lớn số lượng việc làm pha chế hiện nay. Nhóm nhà tuyển dụng này gần như chỉ quan tâm đến một việc duy nhất khi tuyển người đứng quầy là bạn có làm được việc ngay hay không, thể hiện qua buổi thử việc, và họ ít khi đặt nặng bằng cấp trong hồ sơ của nhân viên quầy. Lớp thứ hai là khách sạn, resort và tập đoàn lớn, nơi bộ máy nhân sự vận hành theo quy chuẩn và bằng cấp trở thành điều kiện cần cho nhiều vị trí, đặc biệt khi xét thăng tiến lên cấp quản lý. Hiểu sự phân lớp này giúp bạn trẻ tránh được cả hai cực đoan: coi thường bằng cấp một cách tuyệt đối, hoặc coi tấm bằng là bảo chứng cho mọi cơ hội nghề nghiệp.
Một thực tế nữa là ngành này tưởng thưởng kinh nghiệm thực chiến rất rõ rệt. Một người học nghề có ba năm đứng quầy ở những quán đông khách, từng xử lý đủ tình huống khó, thường được các quán mới mở săn đón để giao vị trí quầy chính hoặc đào tạo lại nhân viên mới, bất kể xuất phát điểm học vấn của họ là gì. Trong khi đó, một cử nhân mới ra trường chưa từng đứng quầy độc lập sẽ vẫn cần thời gian làm quen với nghề thực tế, dù lợi thế về tư duy hệ thống và khả năng quản lý của họ sẽ phát huy dần ở các nấc thang sau. Điều này cho thấy hai con đường không chênh nhau về giá trị đích đến, chúng chỉ khác nhau về thứ tự tích lũy: người học nghề tích lũy kinh nghiệm trước rồi bổ sung kiến thức quản trị sau, người học đại học tích lũy kiến thức nền trước rồi bổ sung kinh nghiệm thực chiến sau.
Kết lại: không có đường tắt, chỉ có đường phù hợp
Cuối cùng, dù chọn con đường nào, bạn cũng nên giữ cho mình quyền được điều chỉnh. Thị trường lao động thay đổi, hoàn cảnh gia đình thay đổi, và chính sở thích của bạn cũng có thể thay đổi sau vài năm làm nghề. Một quyết định được đưa ra hôm nay trên cơ sở hiểu rõ bản thân và hiểu rõ từng lựa chọn sẽ luôn dễ điều chỉnh hơn một quyết định chạy theo đám đông, vì bạn biết mình đã đánh đổi điều gì để lấy điều gì và phần nào còn thiếu cần bù đắp tiếp theo.
Học nghề pha chế và học đại học ngành F&B, suy cho cùng, là hai cách phân bổ thời gian và tiền bạc khác nhau cho cùng một mong muốn là có một chỗ đứng tốt trong ngành dịch vụ. Một bên đổi nhiều năm học rộng để lấy nền tảng và bằng cấp, một bên đổi sự tập trung cao độ để lấy tay nghề và thu nhập sớm. Bạn trẻ chọn đúng không phải là người chọn con đường nghe có vẻ danh giá hơn, mà là người hiểu rõ mình đang ở đâu, muốn đến đâu, và sẵn sàng bổ sung phần còn thiếu của con đường mình đã chọn. Khi quyết định được đưa ra bằng sự hiểu biết như vậy, dù bạn bước vào giảng đường hay bước vào quầy bar, đó đều là một khởi đầu đáng tôn trọng và hoàn toàn có thể dẫn tới một sự nghiệp tử tế.
Bài viết liên quan:
Học pha chế tại Hải Phòng: học ở đâu, học phí và lưu ý cho người muốn mở quán Công thức nước ép ổi để bán: chọn quả, định lượng và cách tránh bị tách nước, thâm màu 
Cách làm sốt dâu tây cho quán: công thức, ứng dụng lên món và bảo quản 
Setup quầy bar rượu nhỏ trong nhà hàng, quán cafe: thiết bị và nhóm rượu nền cần có
